ทำแบรนด์ซอสหรือน้ำ⁠จิ้ม เลือกขวดจากอะไรดี?

เริ่มเลือกขวดจากตัวซอส ไม่ใช่จากหน้าตาขวด ขวดที่ใช่ต้องบรรจุได้ตามวิธีของคุณ เทหรือบีบได้สะดวก และเก็บได้ตามวิธีที่จะวางขาย ก่อนดูทรงขวด ให้จดข้อมูลซอสจริงไว้ ได้แก่ ความข้น ชิ้นพริกหรือกระเทียม อุณหภูมิตอนบรรจุ และจะขายแบบแช่เย็นหรือวางที่อุณหภูมิห้อง

บทความนี้สรุปสิ่งที่ต้องดูก่อนสั่งขวดและฝาไว้ 4 เรื่อง คือ เนื้อซอสและวิธีใช้ กระบวนการบรรจุ ขวดและฝาเป็นชุดเดียวกัน และทดลองก่อนสั่งล็อตใหญ่ พร้อมกฎของไทยเรื่องภาชนะและฉลากที่ควรรู้ก่อนสั่งล็อตแรก

เนื้อซอสแบบไหน ลูกค้าเทหรือบีบอย่างไร

ลองเทซอสจริงในสภาพที่ลูกค้าจะใช้ เช่น เพิ่งหยิบจากตู้เย็นหรือวางไว้ที่อุณหภูมิห้อง แล้วดูว่าอยากให้ซอสออกแบบไหน เทเป็นสาย หยดทีละน้อย บีบเป็นเส้น หรือเทให้ชิ้นพริกกระเทียมออกมาพร้อมน้ำ⁠ซอส

ถ้าจะทำเป็นขวดบีบ ต้องลองทั้งตัวขวดว่านิ่มพอให้บีบได้ไหม และลองฝาด้วย ใส่ฝาหัวบีบอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ขวดทุกแบบบีบได้สะดวก

บรรจุที่อุณหภูมิห้องหรือบรรจุ⁠ร้อน ต้องรู้ก่อนเลือกขวด

บอกผู้จำหน่ายให้ชัดว่า ซอสร้อนแค่ไหนตอนกรอกลงขวด ซอสร้อนอยู่ในขวดนานแค่ไหน และหลังปิดฝามีการให้ความร้อนอีกรอบหรือไม่ เช่น พาส⁠เจอ⁠ไรซ์ทั้งขวด

บรรจุที่อุณหภูมิห้อง บรรจุ⁠ร้อน และให้ความร้อนหลังปิดฝา เป็นคนละเงื่อนไขกัน ขวดที่ใช้ได้กับแบบหนึ่งอาจใช้กับอีกแบบไม่ได้

วิธีบรรจุ⁠ร้อนที่เรียกว่า hot-fill hold คือการกรอกซอสร้อนลงขวด ปิดฝา คว่ำขวดขณะซอสยังร้อน แล้วพักไว้ตามเวลาที่กำหนด บทความของมหาวิทยาลัยมินนิโซตา (University of Minnesota Extension) ระบุว่าภาชนะแก้วหรือพลาสติกที่ใช้กับวิธีนี้ต้องออกแบบมาให้ทนอุณหภูมิสูงโดยเฉพาะ

เอกสารของมหาวิทยาลัยแคนซัสสเตต (Kansas State University Research and Extension) ก็ระบุว่าภาชนะพลาสติกบางชนิดทนอุณหภูมิสูงระหว่างการบรรจุ⁠ร้อนไม่ได้ และแนะนำให้ตรวจข้อมูลจำเพาะของภาชนะว่าทนอุณหภูมิสูงสุดได้เท่าใด จึงไม่ควรสรุปว่าขวด PET ใช้บรรจุ⁠ร้อนได้เพียงเพราะชนิดวัสดุ

เอกสารของมหาวิทยาลัยจอร์เจีย (UGA Extension) ระบุว่า hot-fill hold ใช้ได้กับอาหารที่เป็นกรดตามธรรมชาติหรือปรับกรดแล้วเท่านั้น และโดยทั่วไปซอสต้องไหลได้ เพื่อให้ซอสร้อนโดนผิวด้านในขวดได้ทั่ว วิธีนี้จึงไม่เหมาะกับซอสที่ข้นจนไหลไม่ค่อยได้

สูตรซอส อุณหภูมิ และเวลาพัก ควรกำหนดร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านกระบวนการผลิตอาหาร (process authority)

ในไทย ถ้าจะขายซอสปิดผนึกที่วางนอกตู้เย็นได้ ให้เช็กว่าเข้าข่ายประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 469) พ.ศ. 2569 เรื่อง อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท หรือไม่ ประกาศนี้ใช้บังคับตั้งแต่ 19 พฤษภาคม 2569

เอกสารชี้แจงของกองอาหาร อย. สรุปว่าประกาศครอบคลุมอาหาร 2 กลุ่ม คืออาหารที่มีความเป็นกรดต่ำ และอาหารที่ปรับกรด ซึ่งผ่านการฆ่าหรือยับยั้งเชื้อจุลินทรีย์ บรรจุในภาชนะปิดสนิทที่กันอากาศเข้า และเก็บได้ที่อุณหภูมิปกติ

ซอสของคุณจะเข้าข่ายหรือไม่ ขึ้นกับสูตรและวิธีผลิต จึงควรสอบถาม อย. หรือผู้เชี่ยวชาญด้านกระบวนการผลิตอาหารให้ชัดก่อนเลือกขวดและฝา

ก่อนบรรจุ⁠ร้อน ให้ขอข้อมูลยืนยันว่าขวด ฝา และฝาในรุ่นที่จะใช้จริงรองรับอุณหภูมิของคุณ ส่วนอุณหภูมิฆ่าเชื้อ เวลาพัก และอายุซอสที่เก็บนอกตู้เย็น ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินจากสูตรของคุณเอง บทความนี้ไม่ได้กำหนดค่าเหล่านี้

ข้อมูลสัมผัสอาหารต้องตรงกับการใช้งานจริง

บอกผู้จำหน่ายว่าซอสมีน้ำมันไหม เปรี้ยว (มีกรด) แค่ไหน มีส่วนผสมอะไรเป็นหลัก ร้อนแค่ไหนตอนบรรจุ และอยู่ในขวดนานเท่าไร

สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) มีตารางอ้างอิงที่แยกชนิดอาหาร เช่น อาหารที่เป็นกรดและมีน้ำ กับอาหารที่มีน้ำมันหรือไขมันอิสระ และแยกเงื่อนไขการใช้ตามอุณหภูมิ เช่น บรรจุ⁠ร้อนหรือพาส⁠เจอ⁠ไรซ์ที่สูงกว่า 150°F (ประมาณ 66°C) ที่ต่ำกว่า 150°F และบรรจุแล้วเก็บที่อุณหภูมิห้อง คำว่า Food Grade คำเดียวจึงยังไม่พอ ต้องรู้ด้วยว่าใช้กับอาหารแบบไหน ที่อุณหภูมิเท่าไร

ข้อมูลของสหรัฐฯ ข้างต้นใช้ช่วยให้เข้าใจเท่านั้น ใช้แทนกฎหมายไทยไม่ได้

ในไทย ภาชนะพลาสติกที่ใช้บรรจุอาหารต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานของภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก ดูประกาศและแนวทางได้ที่หน้า "ภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก" ของกองอาหาร อย. ประเด็นที่เจ้าของแบรนด์ซอสควรรู้มีดังนี้

• ฝาก็นับเป็นภาชนะบรรจุ ประกาศนิยามคำว่า "ภาชนะบรรจุ" ให้รวมถึงฝาหรือจุกด้วย ฝาจึงต้องผ่านมาตรฐานภาชนะพลาสติกด้วย ไม่ใช่แค่ตัวขวด
• ข้อกำหนดทั่วไป ภาชนะต้องสะอาด ถ้ามีสีต้องใช้สีชั้นคุณภาพสำหรับสัมผัสอาหาร (food contact grade) และไม่มีสีออกมาปนอาหาร ถ้าพิมพ์ลายหรือข้อความบนภาชนะ หมึกต้องติดแน่นและไม่หลุดลอกลงอาหาร
• ห้ามใช้ขวดที่ทำมาสำหรับของอย่างอื่น ประกาศห้ามใช้ภาชนะพลาสติกที่ทำขึ้นเพื่อบรรจุสิ่งของที่ไม่ใช่อาหาร และห้ามใช้ภาชนะที่เคยบรรจุหรือห่อปุ๋ย วัตถุมีพิษ หรือวัตถุที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ มาบรรจุอาหาร ขวดเครื่องสำอางหรือขวดน้ำยาที่หน้าตาคล้ายขวด⁠ซอสจึงนำมาใช้ไม่ได้

ซอสพริก ซอสมะเขือเทศ ซอสมะละกอ ซอสแป้ง และซอสผสม มีมาตรฐานเฉพาะตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 201) พ.ศ. 2543 เรื่อง ซอสบางชนิด ส่วนน้ำ⁠จิ้มบางสูตรอาจไม่อยู่ใน 5 ชนิดนี้ จึงควรเช็กประเภทอาหารของสินค้ากับ อย.

ขวดกับฝาต้องเลือกเป็นชุดเดียวกัน

ปาก⁠ขวดกับฝาที่ตัวเลขขนาดใกล้กัน ไม่ได้แปลว่าจะปิดกันได้พอดี ให้ขอรหัสขวดและรหัสฝาที่ใช้คู่กัน ดูว่าเกลียวตรงกัน และถามว่าต้องใช้ฝาใน แผ่นรองฝา หรือแผ่นซีลแบบไหนเพิ่มหรือไม่

ถ้าจะบรรจุ⁠ร้อน แบบของฝาสำคัญพอ ๆ กับตัวขวด มหาวิทยาลัยมินนิโซตาระบุว่าฝาสำหรับ hot-fill hold ต้องเป็นฝาชิ้นเดียวที่ออกแบบให้ปิดผนึกได้ดี ส่วนฝาสองชิ้น (แผ่นฝากับแหวนเกลียว) ที่ใช้ต้มฆ่าเชื้อในน้ำเดือดทั่วไปไม่เหมาะ และอาจรั่วได้

มหาวิทยาลัยแคนซัสสเตตก็ระบุว่าภาชนะสำหรับอาหารที่เป็นกรดหรือปรับกรดควรปิดผนึกได้สนิท กันทั้งอากาศและน้ำ

ลองชุดขวดและฝาจริงดังนี้

• ลองปิดและเปิดฝาด้วยมือหรือเครื่องที่จะใช้จริง
• ใส่ฝาครบทุกชิ้นแล้วลองเทหรือบีบซอสจริง
• ดูว่ามีซอสซึมที่ปาก⁠ขวด เกลียว หรือรอบฝาในหรือไม่
• ถ้าบรรจุ⁠ร้อน ลองคว่ำขวดตามขั้นตอนจริง แล้วดูว่ามีซอสซึมที่ฝาหรือไม่
• ถ้าสเปกของฝาระบุแรงบิดในการปิด (ความแน่นในการหมุนปิดฝา) ไว้ ให้ใช้ตามค่านั้น อย่าใช้แรงเดียวกันกับทุกขวด

ฝาในภาพปกคือฝา⁠จุกซอสใหญ่ ซึ่งข้อมูลสินค้าของเราระบุว่าใช้คู่กับขวด 200ML ได้ แต่ฝาที่ปิดกับขวดได้ไม่ได้แปลว่าเหมาะกับซอสและวิธีบรรจุของคุณ ยังต้องลองบรรจุ ปิดฝา และเทซอสจริงก่อนสั่ง

ปริมาณบรรจุและพื้นที่ฉลาก

เริ่มจากปริมาณที่จะขายต่อขวด และหน่วยที่จะแสดงบนฉลาก ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (มีผลใช้บังคับ 19 กรกฎาคม 2567) กำหนดให้แสดงปริมาณเป็นระบบเมตริก อาหารที่เป็นของเหลวให้แสดงปริมาตรสุทธิ (มิลลิลิตร ลิตร) ส่วนอาหารครึ่งแข็งครึ่งเหลวเลือกแสดงน้ำหนักสุทธิหรือปริมาตรสุทธิได้

ให้วัดซอสจริงตามหน่วยนั้น อย่าใช้กรัมแทนมิลลิลิตร เพราะซอสหนึ่งกรัมไม่ได้เท่ากับหนึ่งมิลลิลิตรเสมอไป ตัวอย่างสมมติ: ซอสข้นสูตรหนึ่ง (ซึ่งแสดงเป็นน้ำหนักได้) ชั่งได้ 115 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร ถ้าแสดงบนฉลากว่า 200 กรัม จะใช้ซอสประมาณ 174 มิลลิลิตร ไม่ใช่ 200 มิลลิลิตร

ตามพระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. 2542 มาตรา 63 ปริมาณที่แสดงบนหีบห่อต้องตรงกับปริมาณจริงในหีบห่อ โดยคลาดเคลื่อนได้ไม่เกินอัตราเผื่อเหลือเผื่อขาดที่กระทรวงพาณิชย์ประกาศกำหนด ระดับบรรจุจึงควรตั้งจากซอสจริงในขวดจริง

ถามผู้จำหน่ายด้วยว่าความ⁠จุที่ระบุ วัดแบบเติมเต็มถึงปาก⁠ขวด หรือถึงระดับบรรจุปกติ และวางแผนช่องว่างระหว่างผิวซอสกับฝา (headspace) ให้พอสำหรับฝาและวิธีบรรจุของคุณ

วัดพื้นที่ติดฉลากบนขวดจริง โดยเฉพาะขวดที่ไหล่โค้งหรือมีลอนคอด เพราะความสูงตัวอักษรขั้นต่ำบางรายการขึ้นกับพื้นที่ฉลาก เอกสารสรุปประกาศฉบับที่ 450 ของ อย. ระบุไว้ดังนี้

เอกสารสรุปของ อย. ระบุเพิ่มว่า ขนาดตัวอักษรของปริมาณสินค้าต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงพาณิชย์ว่าด้วยสินค้าหีบห่อด้วย ซึ่งกำหนดเข้มงวดกว่า จึงควรตรวจทั้งสองฉบับก่อนสั่งพิมพ์ฉลาก

ลองพิมพ์ฉลากบนกระดาษขนาดจริงแล้วพันรอบขวด ดูว่ารอยต่ออยู่ตรงไหน ฉลากย่นไหม และมือจับตรงฉลากพอดีหรือเปล่า

เช็กลิสต์ก่อนสั่งล็อตใหญ่

1. ลองกับซอสสูตรจริง ใส่ชิ้นพริกหรือกระเทียมขนาดใหญ่ที่สุดที่ใช้จริงด้วย
2. ขอสเปกขวดและฝา ยืนยันว่ารองรับวิธีบรรจุและอุณหภูมิของคุณ และเช็กกับ อย. ว่าซอสของคุณเป็นอาหารประเภทไหน ต้องใช้ภาชนะตามข้อกำหนดใด
3. บรรจุ ปิดฝา และติดฉลากด้วยวิธีที่จะใช้จริง
4. ลองเทหรือบีบ และหลังขนย้ายแล้วดูว่ามีซอสซึมที่ฝาหรือไม่
5. เก็บขวดที่บรรจุแล้วไว้ในสภาพเดียวกับที่จะวางขายและขนส่ง แล้วดูผล การลองขวดแบบนี้ไม่ใช่การทดสอบอายุสินค้า ถ้าอยากรู้ว่าซอสเก็บได้นานแค่ไหน ต้องทดสอบแยกต่างหาก

Crystalclear เป็นผู้⁠จัด⁠จำหน่ายบรรจุ⁠ภัณฑ์ ส่งรายละเอียดซอสและวิธีบรรจุมาคุยกับเราเรื่องตัวเลือกขวดและฝาได้ ดูสินค้าทั้งหมด หรือติดต่อ⁠เรา

อ่านต่อ: ก่อนสั่งบรรจุ⁠ภัณฑ์ครั้งแรก ต้องเต⁠รี⁠ยมข้อมูลอะไรบ้าง? · ขายขนม 100 กรัม ต้องใช้กระปุกกี่มิลลิลิตร?

แหล่งอ้างอิง

• University of Minnesota Extension: Preserving food using hot-fill hold
• UGA Extension: Preserving Acidified Foods Using the Hot-Fill-Hold Process
• Kansas State University Research and Extension: Hot-Fill-Hold Process for Acid and Acidified Foods (MF3671)
• US FDA: Food Types & Conditions of Use for Food Contact Substances
• กองอาหาร อย.: ภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก
• กองอาหาร อย.: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 435) พ.ศ. 2565 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานของภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก
• กองอาหาร อย.: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 201) พ.ศ. 2543 เรื่อง ซอสบางชนิด (ฉบับรวม)
• กองอาหาร อย.: สรุปหลักการและสาระสำคัญ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ
• กองอาหาร อย.: การประชุมชี้แจง ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 469) พ.ศ. 2569 เรื่อง อาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (เอกสารประกอบการบรรยาย 25 พ.ค. 2569)
• กระทรวงพาณิชย์: สรุปสาระสำคัญกฎหมายว่าด้วยมาตราชั่งตวงวัด ทั้งในระดับพระราชบัญญัติและกฎหมายลำดับรอง เพื่อประกอบการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย ประจำปี พ.ศ. 2567

ตรวจสอบแหล่งข้อมูลเมื่อ 7 ตุลาคม 2569